Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (z ang. CSR – Corporate Social Responsibility) to dobrowolne, świadome i planowe działania przedsiębiorstwa w celu polepszenia relacji z szerokim spektrum interesariuszy, jak i działania na rzecz społeczeństwa i środowiska naturalnego. Społeczna odpowiedzialność dotyczy praktycznie każdej sfery działalności przedsiębiorstwa. CSR zawiera w sobie zróżnicowane działania, począwszy od czysto marketingowych (jak odpowiedzialna treść reklam), przez pro-społeczne i pro-ekologiczne a skończywszy na dbałości o standardy pracy.

Niektóre badania przeprowadzane na rynku amerykańskim wskazują, że CSR praktykowana przez dłuższy czas plasuje zaangażowane w nią firmy w czołówce najbardziej rentownych i efektywnych przedsiębiorstw. Na działalność z zakresu Społecznej Odpowiedzialności Biznesu mogą pozwolić sobie firmy duże, o ugruntowanej pozycji rynkowej, dlatego często są nimi spółki giełdowe. W tym przypadku jednak pojawiają się głosy przeciwne CSR. Spółka akcyjna notowana na giełdzie jest bowiem własnością akcjonariuszy. Zatem jeśli nie zdecydują oni sami o chęci wydatkowania pieniędzy na CSR, działalność taka jest dla nich przymusowym pomniejszaniem dochodów z tytułu udziału w spółce. Z punktu widzenia akcjonariuszy i ich podstawowego celu, jakim jest zysk, Społeczna Odpowiedzialność Biznesu powinna prowadzić do umacniania reputacji spółki giełdowej, zwiększenia zaufania wśród interesariuszy, a co za tym idzie osiągnięcia dobrych wyników finansowych i przewagi konkurencyjnej.

Rezultatem działań CSR powinny być zatem zarówno pozytywne skutki społeczne i środowiskowe, jak również efekty czystko ekonomiczne. W teorii tak jest, o czym świadczy fakt, że o Społecznej Odpowiedzialności Biznesu dużo się mówi i pisze, a także prowadzone są szkolenia i kursy w tym zakresie.

Celem sprawdzenia jak teoria CSR wypada w konfrontacji z rynkową rzeczywistością przeprowadzone zostały badania na próbie giełdowych inwestorów indywidualnych oraz studentów planujących w przyszłości inwestować na giełdzie i kształcących się w tym kierunku.



Respondenci zostali poproszeni o ocenę wpływu wybranych czynników na ich decyzje inwestycyjne. Duży bądź bardzo duży wpływ na decyzje 89% respondentów ma stopa zwrotu, 67% poziom ryzyka inwestycji a prawie połowy badanych – okres zwrotu z inwestycji oraz reputacja spółki giełdowej. Natomiast zaledwie 4% respondentów oceniło wpływ Społecznej Odpowiedzialności Biznesu na decyzje inwestycyjne jako duży bądź bardzo duży. Aż 87% uważa, iż wpływ CSR jest niski bądź w ogóle nie ma ona znaczenia. Pozostali respondenci ocenili wpływ jako średni.

Niski wpływ CSR na decyzje inwestorów potwierdza fakt, iż w momencie kryzysu na giełdzie 73% respondentów nadal nie kieruje się w swoich decyzjach społeczną odpowiedzialnością spółki, a wpływ co najmniej wysoki ma ona tylko dla 6% badanych.



Respondenci odpowiedzieli także, na pytanie czy pomoc charytatywna spółki giełdowej wpłynęłaby na ich wybór między dwiema konkurencyjnymi spółkami. 66% z nich odpowiedziało, iż nawet w przypadku niewielkiej różnicy w stopie zwrotu na niekorzyść spółki odpowiedzialnej społecznie, CSR nie przekonałby ich do zainwestowania w akcje tej spółki. Dla pozostałych 34% respondentów CSR przesądziłaby o wyborze spółki zaangażowanej społecznie (lecz dla 79% spośród nich tylko jeżeli różnica w stopach zwrotu byłaby niewielka).

Respondenci, którzy uważają, że na decyzje inwestycyjne ma wpływ CSR (42% respondentów, którzy ocenili wpływ jako co najmniej niski) zostało poproszonych o wypowiedz, która forma społecznego zaangażowania spółki jest najbardziej korzystna w kontekście inwestycji w jej akcje. Wyniki zarówno dla pomocy charytatywnej, ochrony środowiska jak i organizacji imprez masowych mieściły się w granicach 28-38% zatem wybór jednej formy nie gwarantuje sukcesu w odniesieniu do innych działań CSR.

Jak wynika z przeprowadzonych badań Społeczna Odpowiedzialność Biznesu ma nikłe znaczenie dla inwestorów giełdowych przez co nie tworzy dodatkowej wartości ekonomicznej spółki giełdowej. Definicja CSR jest zatem spełniana tylko połowicznie, gdyż prowadzone działania zapewne przynoszą efekty społeczne i środowiskowe, jednakże nie tworzą przewagi konkurencyjnej i nie realizują podstawowych celów działalności spółek. Może zatem pozytywnych efektów ekonomicznych należy szukać nie za pośrednictwem decyzji inwestorów giełdowych a docelowych odbiorców towarów/usług dostarczanych przez spółki giełdowe?! Niezaprzeczalny jest fakt, iż w przypadku CSR między teorią a praktyką zachodzi niepokojąca rozbieżność, nad którą należy pracować.

Tomasz Woźniak