Unijna dyrektywa dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy ustala należne pracownikowi minimum w zakresie urlopu, odpoczynku czy pracy zmianowej oraz nocnej. Obecnie jej zapisy poddawane są konsultacjom z pracownikami i pracodawcami w całej Unii Europejskiej. By zabrać głos w dyskusji, warto przyjrzeć się jej założeniom.

Co ważne, Dyrektywa (nazywana w skrócie WTD, od jej angielskiej nazwy „Working Time Directive”), wdrożona w 2004 r., ustala jedynie minimum reguł z zakresu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w odniesieniu do organizacji czasu pracy. Regulacje państwowe lub układy zbiorowe w poszczególnych zakładach pracy mogą ustalić prawa dające więcej ochrony lub większe przywileje; nie mogą natomiast gwarantować mniej niż zapisy Dyrektywy. Innymi słowy, przepisy krajowe i układy zbiorowe wprowadzające przepisy bardziej korzystne dla pracownika niż zasady WTD są mile widziane.

Do najważniejszych zasad zapisanych w WTD należą:

• ustanowienie minimum okresu odpoczynku w ciągu tygodnia (24-35 godzin) i doby (11 ciągłych godzin);
• dodatkowe zabezpieczenia dla osób pracujących w nocy (m.in. maksymalny czas zmiany trwający 8 godzin oraz prawo do przejścia, w miarę możliwości, na dzienny tryb pracy, jeżeli praca w nocy negatywnie oddziaływuje na zdrowie pracownika);
• co najmniej 4 tygodnie płatnego urlopu rocznie, który nie może zostać zastąpiony ekwiwalentem pieniężnym – wyjątkiem jest tu rozwiązanie stosunku pracy;
• ograniczenie tygodniowego czasu pracy do średnio 48 godzin (łącznie z nadgodzinami i czasem, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy); tu warto zwrócić uwagę na słowo „średnio”. Dyrektywa wyjaśnia, że pracownik ma prawo do przepracowania np. 55 godzin w jednym tygodniu – pod warunkiem, że w kolejnym przepracuje ich mniej, tak aby w przeciągu czterech (w konkretnych przypadkach, wskazanych w prawie krajowym – sześciu) miesięcy średnia wyniosła wymagane 48 godzin. WTD daje układom zbiorowym możliwość przedłużenia tego okresu nawet do 12 miesięcy. Ponadto, pracodawca może wymagać od pracownika, by pracował więcej niż średnio 48 godzin tygodniowo pod warunkiem, że pracownik wcześniej wyrazi na to zgodę, a brak tejże nie może zostać ukarany.

Szczególną uwagę Dyrektywa przywiązuje do osób pracujących na nocne zmiany. Ich wymiar pracy w okresie 24-godzinnym nie powinien przekroczyć 8 godzin. Ponadto, tacy pracownicy mają prawo do bezpłatnych badań lekarskich przed przydzieleniem i w trakcie pracy, w regularnych odstępach czasu.

Kogo to nie dotyczy

Jednym z najdłuższych rozdziałów Dyrektywy jest ten zatytułowany „Odstępstwa i wyjątki”. I tak, limity czasu pracy nie są narzucane m.in. pracownikom zarządzającym lub innym osobom z autonomiczną właściwością do podejmowania decyzji, pracownikom przedsiębiorstw rodzinnych lub pełniącym obowiązki podczas ceremonii religijnych w kościołach oraz wspólnotach wyznaniowych. W podobnej sytuacji znajdują się m.in. osoby odpowiedzialne za zapewnienie ciągłości usług lub produkcji, lekarze, pracownicy portów i lotnisk, wykonujący usługi prasowe, radiowe i telewizyjne, a także zatrudnieni przy przewozie osób w ramach zwykłych miejskich usług transportowych i pracownicy wielu innych branż wymienionych w WTD.

Przepisy dotyczące odpoczynku dobowego, maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy oraz wymiaru czasu pracy w porze nocnej nie mają zastosowania do pracujących na pokładach morskich statków rybackich. Obowiązuje ich natomiast średni tygodniowy wymiar czasu pracy do 48 godzin (rozliczenie 12-miesięczne).

Wyraź swoje zdanie

Komisja Europejska przygotowała specjalną ankietę dla unijnych pracodawców i pracowników, której wyniki mają przyczynić się do znowelizowania przepisów Dyrektywy. Jedną z instytucji zajmujących się konsultacjami w Polsce jest Enterprise Europe Network przy Stowarzyszeniu „Wolna Przedsiębiorczość”. Wszystkich chcących wyrazić swoją opinię na temat przepisów dotyczących organizacji czasu pracy serdecznie zapraszamy do kontaktu mailowego lub telefonicznego: m.bildziukiewicz@swp.gda.pl, (58) 524 50 75.

Martyna Bildziukiewicz

Enterprise Europe Network przy Stowarzyszeniu „Wolna Przedsiębiorczość”