Gdy Mick Jagger swoim charakterystycznym lekko zachrypniętym głosem wyśpiewywał słowa piosenki „You can’t always get what you want” (po polsku: nie zawsze masz to na co masz ochotę), prawdopodobnie nie wiedział zbyt wiele o asertywności, samospełniających się przepowiedniach, efekcie Pigmaliona i autoprogramowaniu umysłu.

Myślę, że gdyby wiedział, nie stworzyłby przeboju, który podkopuje marzenia i ambicje milionów fanów zespołu na całym świecie. I nie mają większego znaczenia słowa w zwrotkach ani ogólne przesłanie piosenki, bo ludzie o nich zapominają albo w ogóle o nich nie wiedzą. Pamiętają za to refren i nucą go sobie przy goleniu, w wannie, podrygując wokół ekspresu do kawy lub w samochodzie czekając na zmianę świateł. Wbijają sobie do głowy, że istnieją granice dla ich planów i pragnień.

Granice nie istnieją. You CAN, CAN, CAN always get what you want.

Istnieją za to bariery w osiąganiu sukcesu, całkiem prawdziwe. Nie jestem takim artystą jak Mick Jagger, więc nie będę ci ich wyśpiewywał – po prostu je krótko i treściwie opiszę.

Bariera 1 – obawa przed zerwaniem relacji z drugą osobą, której chcesz powiedzieć NIE

Jednorazowa odmowa nie może zniszczyć prawdziwej, trwałej relacji, oznaczało by to bowiem, że wasza przyjaźń czy znajomość opiera się wyłącznie na twojej pomocy. Taka relacja jest bezwartościowa, ponieważ nie jesteś w niej podmiotem (kimś), ale przedmiotem (czymś, źródłem czegoś).

Asertywne mówienie NIE nadwyręży twoje relacje z tymi ludźmi którzy wykorzystują cię najbardziej. Dla nich twoja zmiana, twoja nowa pewność siebie, twoje nowe poczucie własnej wartości, będzie bardzo niewygodne – skończy się bowiem darmowe źródło korzyści. Te osoby będą więc szukać każdego sposobu, by dla „twojego dobra” zawrócić cię na drogę „dobrej dla ciebie” jedynie słusznej uległości. Odsuną się ci, z którymi nie łączyło cię nic poza twoją uległością, i tu nie ma żadnej rady, bo tacy znajomi nie są także tobie potrzebni.

Prawdziwi przyjaciele pozostaną. Będzie ich niewielu, ale za to będą to osoby pewne, sprawdzone, przetestowane. Prawdziwi przyjaciele.

Bariera 2 – stawianie dobra innych przed dobrem swoim

To bardzo zmyślna bariera, wynikająca z połączenia nienawiści do egoizmu i pomocy innym – a więc dwóch postaw, które same w sobie są bardzo cenne, bardzo chwalebne i bardzo pozytywne.

Prawda jest jednak taka, że przede wszystkim należy dbać o własny komfort, o własne bezpieczeństwo, bo dopiero wtedy możesz prawdziwie pomóc innym. Osobom potrzebującym nie jest potrzebny ktoś, kto w połowie się rozmyśli, bo przypomni sobie o własnych potrzebach i w kluczowym momencie wybierze to co jest mu bliższe.

Nie bierz przykładu z „bohaterów” ratujących topielców, którzy sami nie potrafią pływać. Bierz przykład ze strażaków, którzy ratują życie ludzi acz robią to w przemyślany sposób. Gdy przyjadą na miejsce, najpierw analizują sytuację, budują centrum dowodzenia, rozstawiają sprzęt, tworzą środowisko wzmacniające ich bezpieczeństwo podczas akcji. Dopiero wtedy stają naprzeciw płonącym językom ognia, śmiało i bez niepotrzebnych obaw. Dopiero wtedy są gotowi, by ratować innych ludzi.

Bariera 3 – ignorowanie emocji

Emocje to bardzo prosty język naszego działania. Nasze działanie jest wynikiem emocjonalnych komunikatów, które można porównać do sygnalizatora świetlnego. Zielone światło jest jak: „rób tak dalej”, kiedy doświadczamy radości, ekscytacji, dumy, odwagi itp. Czerwona oznacza: „zaniechaj – zrób coś z tym”, kiedy doświadczamy złości, zakłopotania, lęku, niepokoju, wściekłości, gniewu, irytacji.

Rób więcej tego co wyzwala w tobie emocje pozytywne. Rób mniej tego co wyzwala w tobie emocje negatywne.

Życie naprawdę nie musi być trudne, pełne znoju i oczu spuchniętych od płaczu.

Bariera 4 – zakładanie, że dorośli ludzie znają się na innych dorosłych ludziach

Ludzie naprawdę nie wiedzą jak chcesz być traktowany. Nie dlatego że są krótkowzroczni, niewychowani, nieuprzejmi. Robią tak albo dlatego, że przykładają innych do własnej miary potrzeb, marzeń, oczekiwań i zdolności, albo dlatego że w ogóle nie mają pojęcia jak traktować innych. To na tobie spoczywa odpowiedzialność za to jak będziesz traktowany przez innych. To jak pisanie listu do świętego Mikołaja: jeżeli nie napiszesz że chcesz kolejkę elektryczną, to pewnie dostaniesz kapcie i skarpetki.

Każdy z nas potrzebuje szacunku i akceptacji, każdy z nas potrzebuje poczuć się pewnie, każdy z nas potrzebuje zadbać o swoją pozycję. Różnimy się tylko tym, że niektórzy otwarcie mówią o swoich potrzebach i je realizują – mniej lub bardziej skutecznie. Ci zaś, którzy trzymają swoje potrzeby w sobie, osiągają sukces dzięki przypadkowi lub dobrej woli innych. To nie jest zbyt skuteczna metoda.

Bariera 5 – uciekanie od decyzji wymówkami „nie mogę”

„Nie mogę” to informacja o naszej podatności na zewnętrzny wpływ – bardzo daleka od samodzielnej decyzji. „Nie mogę” to wskazanie zewnętrznego problemu, który uniemożliwia spełnienie prośby. „Nie mogę” to nieświadome zaproszenie do negocjacji. Bo jeśli ten zewnętrzny warunek, którego używasz jako wymówki, zostanie spełniony, co zrobisz wtedy? Wystawisz kolejną wymówkę, ryzykując zmianę nastawienia drugiej osoby? Ulegniesz, czując się jak miesiąc nieprany ręcznik kuchenny? Zatniesz się w sobie, prowokując agresywną reakcję z drugiej strony? To niebezpieczne zagrywki.

Prawdziwa odmowa nie jest przekonywaniem. Odmowa jest decyzją. Po prostu mówisz „nie mam ochoty na to i na tamto”. Uzasadnienie nie jest konieczne. Masz prawo nie zdradzać motywów swoich decyzji, jeżeli nie masz na to ochoty.

Zapytasz ile razy powinieneś powtórzyć swoją odmowę. 2-4 razy pozwolą twojemu rozmówcy usłyszeć twój przekaz, jeżeli wcześniej go nie zrozumiał. Jeżeli jednak nie rozumie go dalej, to problem nie należy już do ciebie. Zrobiłeś wszystko co mogłeś. Zmień temat lub wyraźnie i stanowczo zakończ niewygodną dla ciebie rozmowę.

You CAN, CAN, CAN always get what you want... pamiętaj.

Jeśli masz ochotę przeżyć wakacyjną przygodę z asertywnością, zapraszam cię na moje jubileuszowe, 50-te szkolenie w lipcu lub do lektury mojej książki pt. „Naucz ich jak mają cię traktować! Praktyczny podręcznik asertywności” (Wydawnictwo Onepress, 2010).

/ Bartłomiej Stolarczyk, www.asertywnosc.edu.pl