11  marca 2010 r. weszła w życie większość postanowień nowelizacji prawa nergetycznego. Ustawa wprowadza istotne zmiany, wynikające zarówno z implementacji unijnej dyrektywy 2005/89/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. dotyczącej działań na rzecz zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i inwestycji infrastrukturalnych, jak i służące wdrożeniu konkurencji na rynku energii elektrycznej w Polsce.

Wśród istotnych obszarów nowelizacji wyróżnić możemy m. in.:

• nowe obowiązki i uprawnienia operatora systemu przesyłowego, w związku z jego kluczową rolą w zapewnianiu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i bezpieczeństwem sieci,
• nowe zasady przyłączania siłowni wiatrowej do sieci elektroenergetycznej o napięciu wyższym niż 1kV – wprowadzenie obowiązku wnoszenia zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie do sieci farm wiatrowych oraz udokumentowania możliwości budowy źródła energii,
• rozszerzenie uprawnień Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, m. in. w kwestii przeciwdziałania praktykom antyrynkowym,
• nowe zasady obrotu energią – elektrownie i elektrociepłownie będą miały obowiązek sprzedaży nie mniej niż 15 proc. rocznej produkcji energii elektrycznej w trybie publicznym. Do wyboru dostaną sprzedaż na giełdach towarowych lub na internetowych platformach handlowych. Z obowiązku sprzedaży giełdowej wyłączona będzie energia wytworzona ze źródeł odnawialnych i kogeneracji,
• nowe mechanizmy wspierania produkcji biogazu – poprzez otrzymywanie oraz sprzedaż świadectw pochodzenia biogazu,
• nowe mechanizmy wspierania kogeneracji metanowej - poprzez możliwość uzyskania dodatkowego finansowania ze sprzedaży certyfikatów z kogeneracji,
• zasady utrzymywania zapasów paliw (przedsiębiorstwa energetyczne muszą m. in. informować operatora systemu o zużyciu i stanie zapasów paliw zużywanych do wytwarzania energii elektrycznej. Ponadto przedsiębiorstwa powinny również informować Prezesa URE o obniżeniu ilości zapasów paliw poniżej wielkości określonych w przepisach oraz o sposobie i terminie ich uzupełnienia),
• zwiększenia praw odbiorcy m.in. poprzez łatwiejszą niż dotychczas możliwość wypowiedzenie umowy, na podstawie której przedsiębiorstwo energetyczne dostarcza mu paliwa gazowe lub energię.

Obszerność nowelizacji nie pozwala na jej kompleksowe omówienie w ramach jednego opracowania. Dlatego też należy skupić uwagę na zagadnieniach, które wydają się budzić największe zainteresowanie w sektorze energetyki odnawialnej. Chodzi  w szczególności o problematykę przyłączania do sieci źródeł o napięciu znamionowym wyższym niż 1kV oraz o nowe mechanizmy wspierania produkcji biogazu jako odnawialnego źródła energii.

Zasady uzyskiwania warunków przyłączenia do sieci energetycznej

1. Instytucja warunków przyłączenia

W obecnym stanie prawnym instytucja warunków przyłączenia, rozumianych jako dokument wystawiany przez operatora systemu podmiotowi wnioskującemu o przyłączenie do sieci, nie znajduje podstawy w przepisach Ustawy prawo energetyczne. Kwestia ta uregulowana jest w przepisach rozporządzenia Ministerstwa Gospodarki w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego z dnia 4 maja 2007roku (tzw. rozporządzenie systemowe) (Dz.U. Nr 93, poz. 623).

Nowelizacja zmienia stan prawny w tym zakresie, wprowadzając do przepisów Ustawy prawo energetyczne regulacje dotyczące warunków przyłączenia. Dotyczy to m.in. art. 7 ust. 8i Ustawy prawo energetyczne, zgodnie z którym warunki przyłączenia są ważne dwa lata od dnia ich wydania.

2. Zaliczka na poczet opłaty za przyłączenie do sieci

Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie w art. 7 Ustawy prawo energetyczne instytucji zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie. Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 8a Ustawy prawo energetyczne podmiot ubiegający się o przyłączenie źródła do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV wnosi zaliczkę na poczet opłaty za przyłączenie do sieci w wysokości 30 złotych za każdy kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o określenie warunków przyłączenia (ale nie więcej niż 3 mln zł). Zaliczki te są przeznaczane na poczet opłaty przyłączeniowej. Wprowadzenie zaliczki ma na celu ograniczenie działań spekulacyjnych przy rezerwowaniu przez operatorów mocy przyłączeniowej farm wiatrowych. Jest to efekt licznych nieprawidłowości przy uzyskiwaniu zezwoleń na przyłączenie. Zdarzały się bowiem przypadki, że przedsiębiorcy starali się o otrzymanie warunków przyłączenia tylko w celu ich późniejszej sprzedaży co skutkowało spowolnieniem i ograniczeniem przyłączania innych źródeł energii, ponieważ moc sieci energetycznych była rezerwowana, ale niewykorzystywana.

W efekcie zmian nowelizacyjnych utracą moc warunki przyłączenia wydane inwestorom, którzy nie dysponują wystarczającymi środkami finansowymi, żeby wnieść zaliczkę, a co za tym idzie najprawdopodobniej nie będą również w stanie sfinansować budowy źródła energii. Tym samym pojawią się moce przesyłowe do wykorzystania przez inne inwestycje.

Nieuiszczenie zaliczki będzie skutkować niepodejmowaniem przez operatora jakichkolwiek działań w zakresie wydania warunków przyłączenia. Inwestorzy, którzy warunki przyłączenia uzyskali już wcześniej, a ich ważność upływa nie wcześniej niż 11 września 2010 roku, będą musieli wnieść zaliczkę w terminie 60 dni – pod rygorem utraty ważności wydanych warunków.

Przedsiębiorcy planujący budowę farm wiatrowych, którzy spotkają się z odmową z braku technicznych lub ekonomicznych warunków przyłączenia, otrzymają zwrot uiszczonej zaliczki Natomiast w przypadku,   gdy sam inwestor zrezygnuje z przedsięwzięcia, uiszczona kaucja przepada. W wyniku nowelizacji wydłużone zostały także okresy na wydawanie warunków przyłączenia do sieci, liczone od momentu złożenia kompletnego wniosku do 150 dni.

3. Dokumenty potwierdzające możliwość lokalizacji źródła

Aby móc ubiegać się o przyłączenie do sieci, na podstawie art. 8d ustawy prawo energetyczne  inwestor musi także do wniosku o określenie warunków przyłącza przedłożyć wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo, w przypadku braku takiego planu, decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla nieruchomości określonej we wniosku, jeżeli jest ona wymagana na podstawie przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu powinny potwierdzać dopuszczalność lokalizacji danego źródła energii na terenie objętym planowaną inwestycją, która jest objęta wnioskiem o określenie warunków przyłączenia. W praktyce spełnienie tych  wymogów przez inwestorów w krótkim czasie 150 dni jest bardzo utrudnione. Niezbędna często może się okazać zmiana lokalnego planu zagospodarowania przestrzennego albo uzyskania warunków zabudowy, a procedury administracyjne właściwie wykluczają możliwość uzyskania planu miejscowego lub zmian do planu w tak krótkim czasie.

4. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach

Niezbędnym warunkiem do budowy farmy wiatrowej jest również uzyskanie pozytywnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach inwestycji. Wiązać się to będzie z koniecznością przygotowania przez inwestora kosztownego raportu dotyczącego oddziaływania inwestycji na środowisko naturalne. Przedsiębiorca musi orientować się nie tylko w materii ścicsle związanej z planowaną inwestycją np.  w sile wiatru, ale także w kwestiach ogólnych dotyczących m.in. przelotu ptaków czy nietoperzy, co wynika z przepisów unijnych. Przy budowie farm wiatrowych należy brać pod uwagę również obszary Natura 2000.

5. Koszty przyłączenia do sieci

Na podstawie kwalifikacji podmiotu ubiegającego się o przyłączenie do sieci do odpowiedniej grupy taryfowej, z uwzględnieniem wniosku o przyłączenie do sieci, przedsiębiorstwo energetyczne kalkuluje opłatę przyłączeniową na zasadach określonych w art. 7 ust. 8. Ustawy prawo energetyczne.

I tak w praktyce przedsiębiorstw sieciowych, za przyłączenie źródeł współpracujących z siecią oraz sieci przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii, pobiera się opłatę ustaloną na podstawie rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację przyłączenia. Wyjątkiem są odnawialne źródła energii o mocy elektrycznej zainstalowanej nie wyższej niż 5 MW oraz jednostki kogeneracji o mocy elektrycznej zainstalowanej poniżej 1 MW, za których przyłączenie pobiera się połowę opłaty ustalonej na podstawie rzeczywistych nakładów.

Biogaz

Nowelizacja Ustawy prawo energetyczne wprowadza nowy art. 3 punkt 20a, który definiuje biogaz rolniczy, jako paliwo gazowe otrzymywane z surowców rolniczych, produktów ubocznych rolnictwa, płynnych lub stałych odchodów zwierzęcych, produktów ubocznych lub pozostałości przemysłu rolno-spożywczego lub biomasy leśnej w procesie fermentacji metanowej. Projekt Polityki energetycznej Polski do 2030 roku wyznacza wdrożenie programu budowy biogazowni rolniczych, przy założeniu powstania do 2020 roku średnio jednej biogazowi w każdej gminie. Ustawa prawo energetyczne zawiera w tej materii zapisy wspierające wykorzystanie biogazu rolniczego, co wiąże się z zapewnieniem możliwości wtłaczania biogazu do sieci dystrybucyjnej gazowej, jak i z wprowadzeniem odpowiednich mechanizmów ułatwiających inwestycje w biogazownie. Zgodnie z brzmieniem art. 9c ust 6a Ustawy prawo energetyczne: operator systemu dystrybucyjnego gazowego, w obszarze swojego działania, jest obowiązany do odbioru biogazu rolniczego o parametrach jakościowych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 9a ust. 11, wytworzonego w instalacjach przyłączonych bezpośrednio do sieci tego operatora. Przepisy umożliwiające podłączanie biogazowni do niskociśnieniowych systemów przesyłowych pozwolą na dostarczenie biogazu do odbiorców na terenach wiejskich, zwłaszcza tam, gdzie dostarczanie gazu ziemnego jest w większości przypadków niemożliwe. Ma to również usprawnić i ujednolicić procedury zmiany sprzedawcy energii elektrycznej.

Problem może stanowić fakt bezpośredniego przyłączenia biogazowni do sieci dystrybucyjnej, gdyż warunkiem realizacji inwestycji budowy biogazowni jest spełnienie wielu wymogów, m. in. uzyskania odpowiednich decyzji, koncesji i zezwoleń administracyjnych. Duże znaczenie dla realizacji inwestycji ma również pozyskanie nieruchomości pod budowę biogazowni. Biorąc pod uwagę studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego należy zweryfikować, czy przeznaczenie nieruchomości pozwala na taką inwestycję. W przypadku braku planów zagospodarowania, przed wystąpieniem o pozwolenie na budowę biogazowni, konieczne jest uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy. Niezbędnym warunkiem budowy biogazowni jest również uzyskanie pozytywnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach inwestycji.

Ustawa zawiera istotne rozszerzenie  zakresu wykorzystywania biogazu, wprowadzając świadectwa pochodzenia biogazu na gaz wprowadzany bezpośrednio do sieci dystrybucyjnej przedsiębiorstwa dystrybucji gazu. Świadectwa pochodzenia biogazu są potwierdzeniem wytworzenia biogazu rolniczego. Podobnie jak dla świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej w OZE (zielone certyfikaty), wytwarzanej w kogeneracji wydawane będą przez Urząd Regulacji Energetyki, za pośrednictwem operatora gazowej sieci dystrybucyjnej.

Podsumowanie

Inspiracją do przedłożenia projektu ustawy nowelizującej Ustawę prawo energetyczne była konieczność implementacji przepisów prawa wspólnotowego, jak i również chęć uporządkowania chaosu panującego w zakresie przyłączeń do sieci odnawialnych źródeł energii. Z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej wynikało wprost, że jego celem jest m. in. skrócenie działań spekulacyjnych dotyczących obrotu warunkami przyłączenia do sieci farm wiatrowych. Potrzeba wprowadzenia instytucji zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie do sieci elektroenergetycznej wynikała z rezerwowania miejsc i mocy przyłączeniowych w systemie elektroenergetycznym, często przez osoby, które nie miały zamiaru realizować przyłączenia własnych instalacji. Jednakże na gruncie ustawy nowelizującej, same regulacje dotyczące instytucji zwrotu zaliczki mogą w praktyce budzić pewne wątpliwości. Inwestor nie posiada bowiem w każdym przypadku skutecznego względem operatora instrumentu dochodzenia zwrotu zaliczki wniesionej na poczet opłaty przyłączeniowej. Przyjęte przepisy dotyczące zwrotu zaliczki mogą wręcz skutecznie zahamować rozwój odnawialnych źródeł energii. Natomiast od zmiany prawa energetycznego, mniej niż dotychczas, inwestorzy powinni mieć problemów z uzyskaniem warunków przyłączenia do sieci.

Warte podkreślenia jest również to, iż jednym z zasadniczych elementów nowelizacji jest promowanie odnawialnych źródeł energii m. in. biomasy. Jednak na obecnym etapie rozwoju idei biogazowni i zmian ustawowych jest stosunkowo trudno jasno określić rentowność takich przedsięwzięć.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 stycznia 2010 roku o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 21, poz. 104)

Adam Kochanowski, radca prawny
Iwona Pietrzak, aplikant radcowski

/ Kancelaria Lewków, Kochanowski