Wykonywanie przewozów potrafi również w praktyce prawniczej być skomplikowane, często ze względu na nieprawidłowe lub niejednoznaczne sformułowanie obowiązków stron umowy. Może to prowadzić do sytuacji, kiedy spedytor ponosi odpowiedzialność równą przewoźnikowi.

Zagadnienie to ma doniosłe znaczenie ze względu na występujące w praktyce trudności z odróżnieniem umowy przewozu od umowy spedycji, a co za tym idzie - również zakresu ubezpieczenia. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, o rodzaju zawartej umowy nie decyduje ani rodzaj podejmowanych w ramach umowy czynności ani nazwa umowy, ale treść zobowiązania, którą należy ustalić na podstawie wykładni oświadczeń woli stron zgodnie z art. 65 Kodeksu cywilnego oraz przepisów Konwencji (wyrok SN 6.10.2004, I CK 199/04).

Zgodnie z regulacjami kodeksowymi spedytor zobowiązany jest do wysyłania lub odbioru przesyłki albo do dokonania innych usług związanych z przewozem (art. 799 Kodeksu cywilnego). Bez względu zaś na to, czy występuje on w imieniu własnym, czy dającego zlecenie, ustawa nakłada na niego obowiązek dołożenia należytej staranności, uwzględniającej zawodowy charakter prowadzonej działalności. Zgodnie z powyższym, odpowiedzialność spedytora, posługującego się profesjonalnym przewoźnikiem, jest bardzo ograniczona.

Jak wskazuje orzecznictwo, sam fakt zaistnienia szkody transportowej nie dowodzi odpowiedzialności spedytora, a odpowiada on jedynie za winę w wyborze przewoźnika, którego odpowiedzialność uregulowana została w sposób znacznie bardziej rygorystyczny. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że sam fakt nieposiadania własnych środków transportu nie czyni z przewoźnika spedytora. Jeżeli z umowy nie będzie jednoznacznie wynikało, że obowiązkiem spedytora jest jedynie organizacja wysyłki lub odbioru, zostanie on, w razie wątpliwości potraktowany jako przewoźnik, odpowiadając wtedy w znacznie szerszym zakresie za szkody związane z przewozem.


W zakresie międzynarodowego przewozu towarów, zastosowanie znajduje Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu towarów (dalej: Konwencja) z 1956 r., zgodnie z którą odpowiedzialność przewoźnika oparta jest na zasadzie winy domniemanej. Polega ona na tym, że zgodnie z art. 17 Konwencji, w czasie pomiędzy przyjęciem towaru, a jego wydaniem, przewoźnik odpowiada za (całkowite lub częściowe) zaginięcie towaru, jego uszkodzenie jak i za opóźnienie dostawy. Przewoźnik może się zwolnić z odpowiedzialności, musi jednak do tego udowodnić brak winy.

Okoliczności zwalniające z odpowiedzialności zostały wyliczone w ustawie i stanowią je, obok winy zleceniodawcy wadliwe zlecenie nadawcy, wada własna towaru oraz okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i następstwa, którym nie mógł zapobiec. Należy zwrócić uwagę na to, że Konwencja znajduje zastosowanie jedynie do przewoźników, więc nie obejmuje spedytorów. Tym bardziej należy dokładnie ustalić obowiązki stron tak, aby będąc spedytorem nie spotkać się niespodziewanie z bardzo ostrą odpowiedzialnością na podstawie Konwencji.

Potrzebujesz więcej firmowych porad? Chcesz rozwiać swoje wątpliwości? Sprawdź Porady i komentarze

Przy tak skonstruowanych przesłankach odpowiedzialności, ustalając charakter umowy należy zwrócić uwagę na obiektywne elementy, przesądzające o zakwalifikowaniu umowy do jednego z wymienionych rodzajów. W zakresie umowy przewozu będą nimi: określenie w umowie zleceniobiorcy (przewoźnika), daty podstawienia samochodu, dostawy, miejsca załadunku i odbioru przesyłki, wskazanie, że zlecenie podlega Konwencji oraz, że cena wykonania usługi jest ceną za przewóz. Istotą umowy spedycji jest natomiast organizacja przewozu, a nie jego wykonanie, nawet jeśli przewóz jest wykonywany przez innego przewoźnika (Sąd Apelacyjny w Katowicach z 18.04.2005, I ACa 2051/04, OSA 2006/8, poz. 28). Bez większego znaczenia praktycznego pozostaje okoliczność, czy jedna ze stron ma uprawnienia do wykonywania międzynarodowego przewozu towarów. Bezpośrednio wskazuje na to Konwencja, zgodnie z którą przewoźnik przy wykonywaniu umowy przewozu, może posługiwać się swoimi pracownikami oraz wszelkimi innymi osobami, do których usług odwołuje się w celu wykonywania przewozu.

Warto zauważyć, że częstym błędem przy przyjmowaniu zlecenia przez spedytora jest również wpisanie go do listu przewozowego w charakterze przewoźnika. W takiej sytuacji, kiedy brak jest wyżej wskazanych obiektywnych elementów umowy, zostaje on uznany za przewoźnika umownego. W konsekwencji powstała po jego stronie odpowiedzialność w zakresie przewozu towarów, wykracza poza granice zawartej umowy ubezpieczenia OC spedytora. Powstałe w ten sposób zobowiązania, stanowią niewątpliwie poważne konsekwencje finansowe dla firm spedycyjnych.

Anna Dylewska, prawnik w kancelarii e|n|w|c