Prowadzenie działalności w formie spółki jawnej oparte jest na wzajemnym zaufaniu wspólników, dlatego śmierć jednego z nich należy do zamkniętego katalogu przyczyn rozwiązujących spółkę. Ponieważ może to powodować negatywne konsekwencje w zakresie bezpieczeństwa obrotu, przy zachowaniu określonych wymagań możliwe jest kontynuowanie działalności przez wspólnika.


Na podstawie obowiązujących przepisów prawa, umowa spółki może zawierać klauzulę, zgodnie z którą, w miejsce zmarłego wspólnika do spółki wstępuje jego spadkobierca. Choć może to dotyczyć zarówno spadkobiercy ustawowego jak i testamentowego, należy pamiętać, że nie jest to możliwe wobec osoby, na rzecz której spadkodawca ustanowił polecenie lub zapis. Jeśli osoba wskazana w umowie nie odrzuciła spadku, wstępuje do spółki z chwilą śmierci wspólnika, przejmując „ogół praw i obowiązków”, związanych z udziałem w spółce. Dotyczy to zarówno obowiązków pomiędzy wspólnikami jak i wynikających z uczestnictwa w spółce określonych zobowiązań wobec osób trzecich.

Obok prawa do wkładu w wysokości wniesionej przez zmarłego wspólnika, spadkobierca nabywa więc w szczególności prawo do reprezentowania spółki, prowadzenia jej spraw, udziału w zysku i uczestniczenia w stratach. Należy jednak zauważyć, że podstawą nabycia powyższych uprawnień nie jest dziedziczenie, a stosunek spółki. Oznacza to, że jeżeli zmarły wspólnik ustanowił jako wkład do spółki np. auto, brak w umowie klauzuli o przejściu praw ze spółki na spadkobiercę, powoduje poważne ograniczenie jego dziedziczenia. Ze względu na ścisły związek z osobą wspólnika nie jest również możliwe przejęcie praw i obowiązków wynikających ze stosunków prawnych, w których wspólnik występował jako osoba trzecia, np. sprzedawca, wynajmujący itp.

Przed podjęciem decyzji o wstąpieniu do spółki należy zwrócić uwagę na jej zobowiązania. Nie ma tu bowiem zastosowania zasada prawa spadkowego, dotycząca ograniczenia odpowiedzialności spadkobiercy do wysokości aktywów spadku. Jeśli więc wierzyciel uzyska prawomocne orzeczenie sądu w stosunku do majątku spółki, a egzekucja z niego okaże się bezskuteczna, może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika. Ponadto, do wierzyciela należy decyzja w sprawie sposobu zaspokojenia roszczeń - może dochodzić ich w całości lub w części, od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, przy czym zapłata przez jednego ze wspólników zwalnia pozostałych, powodując pomiędzy nimi wzajemne rozliczenia.

Potrzebujesz więcej firmowych porad? Chcesz rozwiać swoje wątpliwości? Wejdź na zakładkę Firma

Jeżeli umowa spółki stanowi, że prawa, jakie miał zmarły wspólnik, służą wszystkim spadkobiercom, a nie zawiera w tym względzie szczególnych uregulowań, do ich wykonywania spadkobiercy powinni wskazać spośród siebie jedną osobę. Należy pamiętać, aby nie zwlekać z podjęciem decyzji, ponieważ czynności pozostałych wspólników dokonane przed takim wskazaniem wiążą spadkobierców wspólnika. Ogół praw i obowiązków może zostać również przeniesiony na osobę trzecią, ale tylko pod warunkiem, że nie sprzeciwia się temu umowa spółki. W przeciwnym wypadku, czynność taka byłaby nieważna.

Choć spółka jawna powstaje z chwilą podpisania umowy spółki, to zmiana wspólników w drodze zbycia udziału spółkowego nie stanowi zmiany umowy, a więc nie wymaga formy aktu notarialnego. Należy jednak pamiętać, że o zmianie wspólnika należy zawiadomić właściwy sąd rejestrowy, przedkładając tekst jednolity zmienionej umowy w zwykłej formie pisemnej.

Anna Dylewska, prawnik w Kancelarii e|n|w|c