Pewnie niejeden raz widziałeś, że niektórzy skoczkowie narciarscy przed skokiem zachowują się nieco dziwnie: jeden klepie się mocno po udach, drugi poprawia gogle, trzeci sprawdza wiązania nart. To jednak nie jest dziwactwo, ani objaw skrzywienia psychicznego. To skuteczny sposób na zmotywowanie się, skoncentrowanie i wprawienie w dobry nastrój przed ważnym występem w zawodach.

Posiadanie takiego rytuału jest ważne. Jednak dużo ważniejsze jest odpowiednie przygotowanie psychiczne, które poprzedza skok, rozgrzewkę, a nawet w ogóle decyzję o wzięciu udziału w danych zawodach. W naszej pracy zawodowej takie przygotowanie psychiczne może poprzedzać nowy tydzień pracy, nowy dzień pracy, a nawet rozpoczęcie każdego działania danego rodzaju np. spotkanie z pracownikami, sesję burzy mózgów lub rozmowę z klientem.

Dobre przygotowanie psychiczne polega na zlokalizowaniu blokad sukcesu i ich zneutralizowaniu. Analizę blokad można wykonać samodzielnie, poniżej znajdziesz przykład.

Analiza blokad sukcesu

Wyobraź sobie taką scenkę: otrzymujesz propozycję objęcia nowego stanowiska w firmie. Zakres obowiązków znacząco się nie zmieni. Dostaniesz podwyżkę i nowy zespół pracowników. Daj sobie chwilę, by wyobrazić sobie swoje biurko, komputer oraz wyświetlonego na ekranie monitora maila z tą wiadomością.

Jeśli przychodzi ci na myśl pytanie (chodzi o odpowiedź tak/nie, kolejność nie jest ważna):

• „Czy poradzę sobie bez swojego zespołu?”

  Jedną z blokad twojego sukcesu jest zależność od innych. Uważasz, że do lepszego radzenia sobie z nowymi wyzwaniami konieczna jest pomoc innych. Polegasz na innych w podejmowaniu decyzji, nadmiernie często szukasz wsparcia. Zachowaniem neutralizującym tę blokadę może być prowadzenie dziennika własnej pracy, którego zapiski będą dowodem na twój wkład w końcowy sukces. Gdy będziesz widzieć, że podejmujesz decyzje i realizujesz działania bez pomocy członków zespołu, zrozumiesz że to samo będziesz też robić z nowym zespołem.
  
  

• „Tutaj jestem postrzegany jako ktoś ważny, tam będę startować od zera”

  Jedną z blokad twojego sukcesu jest poczucie wyższości nad innymi. Koncentrujesz się na osiągniętym sukcesie i związanym z nim poczuciu wyższości. W efekcie masz wysokie wymagania wobec otoczenia i raczej skłaniasz się do unikania sytuacji, w których szanse na sukces są mniejsze. Zachowaniem przełamującym tę blokadę może być organizacja zapoznawczego spotkania nowego zespołu, na którym wszyscy będą mogli przedstawić swoje talenty, osiągnięcia i anegdoty z nimi związane. Dzięki temu nie tylko pokażesz swoją wartość, ale też poznasz silne strony swoich nowych współpracowników.
  
  

• „A jeśli mnie nie polubią i nie dogadam się z nimi?”

  Jedną z blokad twojego sukcesu jest dążenie do aprobaty i uznania. Nadajesz wysoką wartość uznaniu i aprobacie okazywanej przez innych. Przez to twoja ocena siebie i twojej pracy jest uzależniona od opinii innych. Rozwiązaniem jest stworzenie osobistego systemu pochwał poza nowym zespołem - wybierz kilku dobrych znajomych z pracy lub poza pracą, przesyłaj im cykliczne informacje o twoich sukcesach i postępach w pracy, uzyskaj od nich pochwały i uznanie za osiągnięcia.
  
  

• „Jeśli wydarzy się kryzys lub wystąpi poważny problem zanim zbuduję zaufanie, może nikt nie będzie w stanie mi pomóc”

  Jedną z blokad twojego sukcesu może być porzucenie. Występuje ono w sytuacji, gdy ważne osoby (przełożeni, członkowie zespołu) nie okazują wystarczającego wsparcia wtedy, gdy jest ci ono potrzebne. W efekcie zamiast myśleć o pracy i szansach, będziesz zamartwiać się, że na innych nie można polegać. Blokadę tę można pokonać, ustalając ze współpracownikami tajne, wewnętrzne hasło zespołu, na które dana osoba porzuca aktualne zajęcie i koncentruje się na pomocy osobie która hasło wypowiedziała. Użycie hasła powinno być limitowane ilościowo, jak również powinien być prowadzony dziennik użycia - pozwoli to uniknąć sytuacji, że jeden z pracowników wykorzystuje innych, a sam wymiguje się od pomocy. Analiza dziennika może również doprowadzić do decyzji o szkoleniu lub zmianie organizacji pracy, jeśli okaże się że dana osoba ma ciągle problem z pewnym zadaniem.
  
  

• „To nie to samo co do tej pory, to zbyt trudne, nie dam rady”

  Jedną z blokad twojego sukcesu jest zakładanie porażki. Powstaje ono przez niedocenianie osiągniętego sukcesu i przekonanie, że nawet jeśli sukces się pojawi, to będzie niewielki i ulotny. Przejawia się to unikaniem wyzwań i angażowania się w ambitne cele. Aby zneutralizować tę blokadę, można do ustalonego celu głównego zaprojektować zestaw celów dodatkowych - są one dla ciebie wysoko satysfakcjonujące, a jednocześnie ich osiągnięcie jest możliwe nawet przy porażce w stosunku do celu głównego. Cele dodatkowe nie są tym samym co cele cząstkowe. Cele cząstkowe są z definicji mniej ambitne niż cel główny, natomiast cele dodatkowe mogą być równie ambitne, a czasem nawet bardziej. Przykład sportowy: cel główny to zwycięstwo w konkursie skoków narciarskich, natomiast celem dodatkowym może być pokonanie osobistego rekordu w długości skoku (nie ma znaczenia ile wynosi obecny rekord) lub otrzymanie 60 punktów za styl skoku (nie zależy bezpośrednio od długości oddanego skoku).
  
  

• „Zanim osiągnę choć drobny sukces, zjedzą mnie nerwy i wyjdę na frustrata”

  Jedną z blokad twojego sukcesu może być niedostateczna kontrola frustracji. Przejawia się ona w poczuciu, że nie jesteś w stanie kontrolować swoich emocji, uwagi i frustracji związanej z nieosiąganiem osobistych celów. W efekcie zbyt dużo uwagi poświęcasz kontroli emocji i unikaniu dyskomfortu i brakuje ci siły na realizację zadań wymagających wysokiego lub długotrwałego zaangażowania. Sposobem na pokonanie tej blokady może być ustalenie celów cząstkowych na niskim pułapie: szybkich do osiągnięcia i przyjemnych w realizacji. Pozwoli to przenieść uwagę z nerwów o efekt na przyjemność z działania.
  
  

• „Dopóki nie przyzwyczaję się do pracy w nowym środowisku, sukces jest przypadkowy - nie mogę więc uznać go za własną zasługę i czerpać z niego przyjemności”

  Jedną z blokad twojego sukcesu mogą być nadmiernie wysokie standardy osobiste. Jeśli do zdobycia poczucia osobistego spełnienia niezbędne jest spełnienie określonych warunków, wtedy koncentrujesz się na szczegółach realizacji zamiast na ogólnym celu i przyjemności realizacji. Często kończy się to utratą z oczu celu głównego i porażką. Aby pokonać tę blokadę, można przygotować kilka scenariuszy osiągnięcia celu różnymi sposobami i uznać je wszystkie za równoważne. Wtedy nieważne czy zwyciężysz - kontynuując przykład sportowy - oddając świetny skok za 150 punktów, czy oddając kiepski skok za 120 punktów podczas gdy najgroźniejszy konkurent przewróci się przy lądowaniu. Oba sposoby są dla ciebie tak samo poprawne.
  
  

• „Nie mogę w kółko popełniać tych samych błędów”

  Jedną z blokad twojego sukcesu może być negatywizm. Polega on na koncentracji na negatywnych stronach własnej pracy lub własnego treningu, na swoich słabych stronach. Wtedy zamiast wygrać, starasz się tylko nie popełnić błędu. Czasem wystarczy to do osiągnięcia założonego celu lub zwycięstwa, ale nie pozwala na rzeczywisty rozwój i czerpanie pełnej satysfakcji z działania. Skutecznym sposobem neutralizacji tej blokady może być przeznaczenie z góry pewnej grupy treningów lub zadań jako „praca nad słabościami”, a pozostałych jako „rozwój silnych stron”. W ten sposób nie zaprzeczasz i nie tłumisz pragnienie eliminowania błędów, ale je kontrolujesz.

Podane przy pytaniach zachowania neutralizacyjne są tylko przykładem, który nie musi być skuteczny w twoim przypadku. Zachowania te powinny być dobierane indywidualnie po konsultacji z coachem, psychologiem lub doświadczonym trenerem, ponieważ niektóre z nich mogą być ze sobą sprzeczne.

Więcej ciekawych informacji o sukcesie, treningu mentalnym, wzmacnianiu motywacji i radzeniu sobie z przeciwnościami sportowców - co dość prosto przekłada się na menedżerów, biznesmenów, trenerów - znajdziesz w książce „Psychologia sportu i aktywności fizycznej” Aleksandry Łuszczyńskiej (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011). Książka jest dostępna w cenie ze zniżką w e-księgarni www.ksiegarnia.pwn.pl. Wykorzystanie za wiedzą Wydawcy.

dla Wydawnictwa Naukowego PWN
Mariusz Ludwiński